Khi cha mẹ mất không để lại di chúc, di sản không mặc nhiên được chia theo mong muốn của từng người con mà phải tuân theo quy định pháp luật về thừa kế. Việc xác định ai được hưởng, phần tài sản mỗi người nhận và cách xử lý tài sản chung cần dựa trên quan hệ huyết thống, hôn nhân cũng như tình trạng pháp lý của di sản. Đặc biệt, nếu gia đình có nhiều người thừa kế hoặc phát sinh bất động sản, việc phân chia cần được thực hiện đúng trình tự để hạn chế tranh chấp.
Cha mẹ mất không để lại di chúc thì chia thừa kế theo cách nào?
Theo Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp người chết không để lại di chúc thì di sản được chia theo pháp luật. Hàng thừa kế được xác định dựa trên mối quan hệ giữa người để lại tài sản với những người còn sống tại thời điểm mở thừa kế. Ở hàng thừa kế thứ nhất, những người có quyền hưởng di sản gồm vợ hoặc chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết. Những người cùng hàng thừa kế về nguyên tắc được hưởng phần di sản bằng nhau.
Xác định di sản trước khi chia cho các con
Một trong những bước quan trọng nhất là xác định chính xác khối di sản. Không phải toàn bộ tài sản cha mẹ từng sử dụng đều đương nhiên được đưa vào phần thừa kế. Nếu tài sản là tài sản chung của vợ chồng, trước hết cần xác định phần thuộc quyền sở hữu của người còn sống và phần thuộc về người đã chết.
Con cái được hưởng bao nhiêu tài sản?
Khi cha mẹ mất không để lại di chúc và những người thuộc cùng hàng thừa kế đều còn sống, di sản được chia thành các phần tương ứng cho từng người. Ví dụ, người cha qua đời, còn vợ, hai người con và mẹ ruột của người cha đều còn sống thì về nguyên tắc có bốn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Nếu di sản hợp pháp là 800 triệu đồng, mỗi người có thể được hưởng 200 triệu đồng.
Những trường hợp cần đặc biệt lưu ý khi chia thừa kế
Trên thực tế, việc phân chia di sản thường phức tạp hơn khi gia đình có nhiều thế hệ hoặc có người thừa kế đã mất. Pháp luật có quy định về thừa kế thế vị trong một số trường hợp. Theo đó, nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản thì cháu có thể được hưởng phần mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.
Một vấn đề khác dễ phát sinh tranh chấp là tài sản chưa có giấy tờ đầy đủ. Với nhà đất, người thừa kế nên kiểm tra giấy chứng nhận, nguồn gốc sử dụng đất, tình trạng đồng sở hữu và nghĩa vụ tài sản của người chết trước khi tiến hành phân chia. Trong trường hợp hồ sơ phức tạp, tìm đến luật sư thừa kế giỏi có thể giúp gia đình xác định đúng phạm vi di sản và quyền của từng người.
Thủ tục chia di sản khi không có di chúc
Sau khi xác định những người thừa kế và khối di sản, các bên có thể thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản theo quy định. Nếu chỉ có một người hưởng di sản, thủ tục khai nhận thường được áp dụng. Nếu có nhiều người cùng hưởng, các bên có thể lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản.
Đối với di sản là quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, việc phân chia cần gắn với thủ tục đăng ký biến động, sang tên theo quy định. Trước khi ký văn bản, các bên nên kiểm tra tình trạng pháp lý của tài sản, xác nhận quan hệ thừa kế và chuẩn bị đầy đủ giấy tờ nhân thân, giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản.
Trong trường hợp các đồng thừa kế không thống nhất được cách chia, việc tự ý bán, chuyển nhượng hoặc quản lý tài sản có thể dẫn đến tranh chấp. Khi đó, các bên có thể cần đến cơ chế hòa giải hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật. Luật sư 11 có thể là nguồn tham khảo để gia đình tìm hiểu thêm về quy trình xử lý các vấn đề pháp lý liên quan đến thừa kế.
Làm gì để hạn chế tranh chấp giữa các đồng thừa kế?
Khi cha mẹ mất không để lại di chúc, điều quan trọng là các thành viên không nên tự chia tài sản theo suy đoán hoặc thỏa thuận miệng. Trước tiên, cần lập danh sách toàn bộ tài sản, xác định tài sản riêng, tài sản chung và các nghĩa vụ tài chính liên quan. Tiếp đó, cần xác định đầy đủ người thuộc hàng thừa kế, bao gồm cả trường hợp con nuôi, thừa kế thế vị hoặc người thừa kế đang ở xa.
Nếu các bên thống nhất được phương án phân chia, nên lập văn bản có giá trị pháp lý thay vì chỉ thỏa thuận bằng lời nói. Với nhà đất hoặc tài sản có giá trị lớn, việc kiểm tra hồ sơ trước khi ký sẽ giúp hạn chế nguy cơ văn bản không thể thực hiện hoặc phát sinh khiếu nại về sau.
Cha mẹ mất không để lại di chúc thì di sản về nguyên tắc được chia theo pháp luật, trong đó con đẻ, con nuôi cùng các chủ thể thuộc hàng thừa kế thứ nhất có thể được hưởng phần tài sản theo quy định. Tuy nhiên, số tài sản mỗi người nhận phụ thuộc vào khối di sản thực tế, quan hệ thừa kế và tình trạng sở hữu của từng tài sản. Vì vậy, gia đình nên xác định đúng di sản, người thừa kế và thực hiện thủ tục phân chia hợp pháp để bảo vệ quyền lợi của tất cả các bên.
Để lại một phản hồi